Giáo dục tại Ba Lan vượt lên từ vị trí thứ 14 năm 2012, đến thứ 10 thế giới và thứ 5 châu Âu năm 2014, trong bảng xếp thứ hạng có uy tín, hai năm một lần, của một trong những công ty giáo dục hàng đầu thế giới Pearson. Theo đó, Ba Lan vượt lên trên Đức, Pháp, Tây Ban Nha, chỉ sau 9 quốc gia, trong đó có Hàn Quốc, Nhật, Anh, Hà Lan. Do đó, du học Ba Lan đang được rất nhiều sinh viên Việt Nam cũng như quốc tế lựa chọn để gửi gắm tương lai của mình.

Chính sách cùng với các hoạt động khuyến học tại Ba Lan xuất phát từ Hiến pháp nước này. Theo Hiến pháp Cộng hoà Ba Lan năm 1997, Điều 70:

1. Mỗi người có quyền học tập. Việc học tập đến 18 tuổi đời là bắt buộc. Phương pháp thực hiện nghĩa vụ nhà trường do luật định.

2. Học tập trong các trường công là miễn phí. Luật có thể cho phép đảm nhiệm một vài dịch vụ giáo duc có lệ phí qua các trường đai học công lập.

3. Cha mẹ được tự do lựa chọn cho con cái của mình các trường khác với công lập. Các công dân và các cơ quan có quyền lập ra các trường cơ sở, trên cơ sở và cao hơn cũng như các trại giáo dục. Điều kiện thành lập và hoạt động của các trường phi công lập và sự tham gia của chính quyền công trong việc tài trợ của họ, cũng như các nguyên tắc giám sát sư phạm đối với các trường và các trại giáo dục do luật định.

4. Chính quyền công đảm bảo cho các công dân tiếp cận trình độ học vấn một cách phổ thông và bình đẳng. Với mục đích đó, chính quyền tạo ra và giúp đỡ các hệ thống tài trợ riêng lẻ và có tổ chức đối với học sinh và sinh viên. Các điều kiên chia sẻ giúp đỡ do luật định.

5. Bảo đảm quyền tự trị của các trường đại học trên những nguyên tắc được xác định trong luật.

Từ 05 tháng năm 2006 ngành giáo dục Ba Lan được đặt dưới hai bộ: Bộ Giáo dục Quốc dân và Bộ Khoa học và Đại học, cùng với Uỷ ban thi Trung ương do Quốc hội xác lập bằng đạo luật từ ngày 25.07.1998 về sửa đổi đạo luật về hệ thống giáo dục trong sự hợp tác với 8 Uỷ ban thi Địa phương.

HỆ THỐNG GIÁO DỤC THUỘC BỘ GIÁO DỤC QUỐC DÂN

Từ 01.09.2013 chỉ còn tiếp nhận học sinh vào các nhóm trường sau:

1) Trường mẫu giáo 

Przedszkole – dành cho trẻ em từ 2,5 hoặc 3 đến 5 hoặc 6 tuổi đời

Trẻ em ở độ tuổi 5 tuổi bắt buộc phải học chuẩn bị vỡ lòng một năm, trong trường mẫu giáo hoặc trong bộ phận mẫu giáo được tổ chức tại trường cơ sở – lớp ze-rô.

2) Trường cơ sở 

Szkoła podstawowa – 6 năm, từ lớp 1 đến lớp 6

Nhập học các trường cơ sở đúng tuyến, được phân vùng theo cư trú, thì chỉ cần ghi tên là đủ, còn nếu muốn chọn trường khác tuyến để học, thì việc ghi tên phải chịu xét tuyển. Việc tiếp nhân lúc đó phụ thuộc hoàn cảnh nhà trường định xin học, do hiệu trưởng quyết định. Tuy nhiên, trong thời hạn quy định, có thể ghi tên ở nhiều nơi.

Cuối lớp 6 các học sinh bắt buộc phải tham gia kỳ kiểm tra toàn Ba Lan, do Uỷ ban thi Trung ương tổ chức, hàng năm thường vào tháng tư. Việc tham dự kiểm tra là một trong những điều kiên tốt nghiệp trường cơ sở. Những học sinh không tham gia kiểm tra, phải ở lại lớp. Những học sinh vì lý do đau ốm hoặc rủi ro đáng kể, không thể tham dự kiểm tra, sẽ phải làm kiểm tra trong đợt hai. Học sinh quay cóp bị xử lý trong lúc kiểm tra, phải đến kiểm tra một lần nữa.

Tốt nghiệp trường cơ sở được xác nhận bằng hai chứng từ, gồm chứng chỉ kết thúc trường cơ sở và giấy chứng nhận kết quả kiểm tra mức độ tinh thông kiến thức.Với các chứng chỉ này HS phải được tiếp nhận vào trường trung học đúng tuyến, nếu chưa đầy 16 tuổi đời, dù kết quả kiểm tra được ghi nhân là 0 điểm. Tuy nhiên, trong trường hợp khác, các điểm nhận được bởi HS sẽ được chú ý trong tuyển chọn.

3) Trường trung học 

– Gimnazjum – 3 năm

Học sinh tốt nghiệp trường cơ sở vào trung học theo tuyến. Các học sinh trú trong vùng, đã được phân tuyến của một trường trung học nào đó, sẽ được tiếp nhận từ danh sách HS do cơ quan chính quyền thuộc tuyến gửi tới. Các HS trú ngoài vùng phân tuyến của trường trung học đã chon, có thể được tiếp nhận trong điều kiện trường này còn chỗ. Nếu số HS ngoài tuyến nhiều hơn số chỗ còn trống, thì phải dự tuyển, theo những tiêu chí xếp loại, đã được ghi trong điều lệ trường trung học. Các HS được giải thưởng trong các kỳ thi về môn học, cấp tỉnh hoặc trên cấp tỉnh, dù chỉ một môn, cũng được tiếp nhận vào trường trung học đã chọn, độc lập với điều lệ trường trung học.

Hoc trung học được kết thúc bằng kỳ thi trung học toàn Ba Lan, thường được tổ chức vào tháng tư. Việc dư thi là một trong những điều kiện tốt nghiệp trung học. Tuy không xác định điểm tối thiểu mà thí sinh cần phải thi đạt, song kết quả thi sẽ là tiêu chí của việc tuyển vào các trường trên trung học.

Tốt nghiệp trung học gắn liền với việc tham dự kỳ thi trung học. Điều kiện cần thứ hai là phải nhận được chứng chỉ kết thúc trường. Chứng từ tốt nghiệp trung học gồm chứng chỉ kết thúc trường trung học và giấy chứng nhận kết quả thi trung học.

– Các trường trên trung học – ponadgimnazjalne – gồm ba nhóm: trường trung học phổ thông – 3 năm, trường kỹ thuật – 4 năm và trường nghề cơ sở – 3 năm.

Do không có sự phân tuyến đối với các trường trên trung học, các học sinh tốt nghiệp trung học phải chịu tuyển vào trường trên trung học. Phụ thuộc kết quả học tập, được đánh giá trong chứng chỉ kết thúc trường trung học cùng với điểm số, được ghi trong giấy chứng nhận kết quả thi trung học, trong thời gian quy đinh, thí sinh có thể tham gia dự tuyển không quá 3 trường.

4) Trường trung học phổ thông

liceum ogólnokształcące

Trước hết cần chú ý, kể từ 01.09.2012 ở bậc trên trung học liceum chỉ còn lại duy nhất liceum ogólnokształcace. Vì vậy, khi nói liceum, ta hiểu đó là liceum ogólnokształcące – trường trung học phổ thông.

Học xong trường trung học phổ thông HS được cấp chứng chỉ kết thúc trường trung học phổ thông, xác nhận có trình độ trung học. Những người có trình độ trung học, nếu muốn tiếp tục học lên đại học, thì phải thi đỗ kỳ thi tốt nghiệp trường trung học phổ thông – matura, để có chứng chỉ trưởng thành. Kỳ thi này được tổ chức ở cấp độ quốc gia toàn Ba Lan, có xác định điểm tối thiểu để thi đỗ. Kết quả thi đỗ, được ghi nhân trong chứng chỉ trưởng thành, là tiêu chí đểtuyển chọn vào các ngành của đại học.

5) Trường kỹ thuật

Đôi khi vẫn được gọi là technikum

Việc kết thúc trường kỹ thuật 4 năm tạo khả năng cho việc giành được tấm bằng xác nhân trình độ nghề nghiệp, sau khi thi đỗ, và cũng tạo khả năng cho việc nhận được chứng chỉ trưởng thành, sau khi thi đỗ kỳ thi tốt nghiệp trường trung học phổ thông.

6) Trường nghề cơ sở

Học hết trường nghề cơ sở sẽ được cấp chứng chỉ kết thúc trường này. Chứng chỉ này chỉ xác nhận trình độ chung, ở mức độ cơ sở. Trình độ nghề nghiệp có thể nhận được sau kỳ thi xác nhận trình độ nghề nghiệp, được tiến hành bởi Uỷ ban thi Địa phương, hoặc thi tập sự, được tổ chức qua các thương hiệu thủ công nghiệp. Sau khi kết thúc trường này, có thể bắt đầu vào hoc lớp năm thứ hai của trường trung học phổ thông ba năm, dành cho người lớn. Để nhận được tấm bằng kỹ thuật, người học xong trường này cần phải có trình độ bậc trung học và thi đỗ các kỳ thi xác nhận tất cả các trình độ riêng biệt trong nghề đã định.

Trong hệ thống giáo dục Ba Lan còn có:

7) Trường sau trung học phổ thông

policealne – không quá 2,5 năm.

Thí sinh dự tuyển vào trường sau trung học phổ thông cần có chứng chỉ kết thúc trường trung học phổ thông. Kết thúc trường này HS nhận được chứng chỉ kết thúc trường sau THPT và sau khi thi đỗ kỳ thi xác nhận trình độ nghề nghiệp từ bên ngoài, thì nhận được tấm bằng công nhận chức danh nghề nghiệp.

8) Trường đặc biệt – 3 năm

Dành cho các học sinh thiểu năng và khuyết tật

Trường đặc biệt 3 năm làm thích ứng lao động cho các học sinh thiểu năng ở mức thường hoặc năng và các học sinh khuyết tật, mà việc tốt nghiệp trường này tạo điều kiện nhận được chứng chỉ xác nhận thích ứng lao động. Thời gian tổng cộng cho đến khi kết thúc trường này cho khả năng tham dự kỳ thi trưởng thành, tính ra khoảng 12 – 15 năm. Sau khi thi đỗ kỳ thi trưởng thành, chứng chỉ trưởng thành sẽ uỷ quyền cho việc xin tiếp nhận vào đại học.

9) Hệ thống nhà trường dành cho người lớn từ trung học đến trên trung học và sau trung học phổ thông.

Sơ đồ đào tạo nghề và đào tạo liên tiếp trong hệ thống giáo dục Ba Lan
Sao chép và lược dịch từ internet

Với hệ thống giáo dục được tổ chức chuyên nghiệp và chất lượng cao thì Ba Lan sẽ là một trong những lựa chọn hàng đầu cho các du học sinh trên khắp thế giới. Du học Ba Lan vẫn đều đặn có những chính sách hỗ trợ cho HSSV Việt Nam mong muốn đến học tại đất nước xinh đẹp này.

( Theo: Quê Việt )