Hệ thống giáo dục Tây Ban Nha được đánh giá như một hệ thống tiêu biểu cho nền giáo dục Châu Âu. Sự kết hợp giữa những trường đại học có từ thời trung cổ và các chương trình học hợp lý, thực dụng, nặng tính hướng nghiệp chính là nét điển hình của quốc gia này.

Chất lượng giảng dạy tại các trường đại học cao, đạt tiêu chuẩn Giáo dục chất lượng cao của Châu Âu (EHES) và ngày càng thu hút nhiều du học sinh nước ngoài đến học tập, thậm chí cả các du học sinh đến từ châu Âu (như Italia, Pháp….).  Hiện nay Tây Ban Nha là quốc gia đứng thứ 3 trên thế giới thu hút nhiều du học sinh từ  Châu Âu, châu Mỹ, chỉ đứng sau Anh (trên 36% là sinh viên đến từ các nước thuộc địa châu Mỹ, 31% từ châu Mỹ Latinh).

Toàn cảnh

Giáo dục của Tây Ban Nha được chia thành các bậc chính: tiểu học dành cho HS từ 6 – 12 tuổi; trung học (bao gồm trung học bắt buộc) cho HS từ 12 – 18 tuổi và bậc ĐH, trên ĐH. Luật giáo dục sửa đổi của Tây Ban Nha năm 1990 quy định giáo dục phổ thông được phổ cập toàn quốc và miễn hoàn toàn học phí. Đối tượng HS tham gia học phổ cập được mở rộng đến 16 tuổi. Tôn giáo được giảng dạy trong tất cả các trường học nhưng trên tinh thần tự nguyện. Giáo dục nghệ thuật, ngôn ngữ được xếp riêng thành một hệ thống đặc biệt.

Ở cấp học THCS, HS Tây Ban Nha sẽ phải tham gia các khoá học bắt buộc bao gồm chương trình đào tạo nghề. Chương trình giáo dục bắt buộc kéo dài trong vòng 4 năm (12-16 tuổi). Những HS nào đạt tiêu chuẩn tốt nghiệp sẽ được cấp chứng chỉ cho phép họ có thể vào một trong 4 loại hình giáo dục chuyên sâu hoặc đào tạo nghề sau đó. Những HS không đạt yêu cầu sẽ được chứng nhận là đã tham gia chương trình phổ cập và có học những môn theo yêu cầu. Dựa trên kết quả này, các chương trình Bảo đảm xã hội được xây dựng, phục vụ cho những nhóm HS này thông qua các khoá đào tạo nghề cơ bản, các lớp học khác…

Chương trình học chính quy được tiếp tục sau khi HS hoàn thành bậc học phổ cập.

Cuối cấp học chính quy này, HS sẽ nhận được bằng dựa trên bảng điểm của mình. Để tiếp tục học lên ĐH, HS sẽ phải có bằng tốt nghiệp cấp học chính quy và tiếp tục qua được kỳ thi đầu vào của các trường ĐH.

Giáo dục đại học

Hệ thống ĐH của Tây Ban Nha đã có từ thời trung cổ nên nước này có nhiều trường có thâm niên và bề dày kinh nghiệm trong đào tạo. TBN có 77 trường đại học, 51 trường trong số đó là trường công. Trong số các trường ĐH kể trên, có những trường công tại TBN có hàng nghìn năm tuổi. Đáng kể nhất là trường Salamanca được xây dựng từ năm 1218. Trường được biết đến với số lượng tập thể giáo sư, tiến sỹ đầu ngành từ hơn 30 quốc gia trên thế giới về đây giảng dạy, nghiên cứu. Ngoài ra, những ai am hiểu nền giáo dục Châu Âu đều biết đến những tên quen thuộc như University of Barcelona, Complutense University, Technical University of Madrid, Autonomous University of Barcelona, và University of Salamaca.  Thế mạnh của các trường ĐH TBN là đào tạo ra đội ngũ nhân sự hung hậu và chuyên nghiệp trong lĩnh vực du lịch. Khi đến TBN, bạn sẽ thấy ngạc nhiên trước phong cách phục vụ vừa chuyên nghiệp, vừa thân thiện và dễ mễn của đội ngũ nhân viên tại các nhà hàng, khách sạn, từ bình dân đến cao cấp tại đây. Riêng trong lĩnh vực du lịch, chất lượng đào tạo của các trường ĐH TBN có thể sánh với bất cứ trường ĐH danh tiếng nào của Thụy Sỹ. Điều này giúp giải thích tại sao đất nước TBN chỉ với hơn 40 triệu người nhưng một năm lại đón hơn 600 triệu khách du lịch đổ về từ khắp nơi trên thế giới. Ngoài ra, các trường ĐH TBN cũng nổi tiếng toàn thế giới trong lĩnh vực kiến trúc. Đến TBN, du khách sững sờ trước những công trình kiến từ thế kỷ 10, 12 dường như không bị vết tích thời gian làm bào mòn và phá hủy. Kiến trúc TBN vẫn được ví và sánh ngang cùng Pháp từ trước đến nay. Bên cạnh đó,  với tính thực dụng và hướng nghiệp trong bối cảnh hiện đại và công nghiệp hiện tại, các trường TBN cũng mở rộng và phát triển việc đào tạo các lĩnh vực công nghệ thông tin (IT),  Kinh doanh, Thương mại, Y tế, ĐH TBN được chia thành nhiều bậc học:

• Bậc học 1– bậc ngắn hạn, có bản chất là đào tạo nghề nghiệp. Bậc học này cho phép SV được nhận bằng (diploma) sau khi hoàn thành chương trình học và có thể tiếp tục học lên cấp sau với những môn, ngành học tương ứng, có liên quan.
• Bậc học 1– bậc ngắn hạn, có bản chất là đào tạo nghề nghiệp. Bậc học này cho phép SV được nhận bằng (diploma) sau khi hoàn thành chương trình học và có thể tiếp tục học lên cấp sau với những môn, ngành học tương ứng, có liên quan.
• Bậc học 2 – dài hạn, mở rộng phần kiến thức theo hướng chuyên nghiệp. Bậc học này kéo dài trong 2 năm và SV sẽ được lấy bằng cử nhân danh dự.
• Bậc học 3– lấy bằng tiến sĩ. Cấp học này dành cho những người đạt yêu cầu về những khoá học ở cấp học 3. Chương trình học này kéo dài tối thiểu 2 năm, bao gồm các khoá học, thảo luận… phục vụ cho các SV muốn chuyên sâu vào lĩnh vực khoa học, nghệ thuật, công nghệ.

Tại Tây Ban Nha, các trường học có tính độc lập rất cao. Hầu hết đều có hệ thống môn riêng nhưng lại rất thống nhất trong một chỉnh thể các trường trong toàn quốc và chuẩn hoá với các chương trình học trên khắp thế giới. Tùy vào mỗi trường khác nhau sẽ có các môn học khác nhau, nhưng nhìn chung có các hình thức sau:

• Môn chính: Môn bắt buộc trong tất cả các chương trình học, là môn để đánh giá học lực của SV. Các môn này chiếm tới 30% số môn trong cấp học đầu tiên và 25% số môn trong cấp học thứ 2.
• Môn phổ cập: Do nhà trường thiết kế cho SV học – là những môn không thể thiếu trong quá trình học.
• Môn lựa chọn: Các môn do trường đưa ra cho SV tự chọn. SV thích học môn nào, có thể đăng ký theo học môn đó.

Hoạt động khác: Chiếm tối thiểu 10% tín chỉ (1 tín chỉ học bằng 10 giờ lên lớp lý thuyết hoặc thực hành). SV có thể đăng ký môn học, hoạt động ngoại khoá… tuỳ ý, thậm chí là đăng ký môn học của các trường ĐH khác.

Cần lưu ý là các năm học ĐH ở Tây Ban Nha được chia thành 2 kỳ và bắt đầu từ cuối tháng 9 cho tới đầu tháng 6. Thời gian còn lại là 2 kỳ nghỉ lớn trong năm: nghỉ giáng sinh và nghỉ lễ phục sinh.

Giáo dục sau đại học

Rất nhiều sinh viên các nước chọn Tây Ban Nha làm điểm đến cho việc nghiên cứu và học tập sau đại học. Hầu hết các trường ĐH công và tư TBN đều đào tạo các khóa học sau đại học. Đầu vào các trường này tương đối dễ dàng. Bạn chỉ cần có bằng ĐH tại Việt Nam, tiếp tục học chuyên ngành mà bạn học tại đại học Việt Nam trong khóa thạc sỹ tại TBN.  Đối với sinh viên chuyên ngành ngoại ngữ, bạn có thể xin vào học bất kỳ chuyên ngành nào trong khóa học thạc sỹ tại TBN trừ những khóa học chuyên ngành như kiến trúc, xây dựng, y khoa…. Bạn có cơ hội lựa chọn học sau đại học bằng tiếng Anh hoặc tiếng Tây Ban Nha. Nếu học bằng tiếng Anh, bạn sẽ phải đóng học phí từ 2000-3000 euros/năm khi học tại trường công lập. Nếu học bằng tiếng Tây Ban Nha, bạn được miễn phí. Chỉ phải đóng một khoản phí hành chính nhỏ trước khi vào học.

Bằng cấp

Là nền giáo dục điển hình của Châu Âu, bằng cấp tại các trường ĐH  Tây Ban Nha được công nhận tại 23 quốc gia Châu Âu và rất nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, Nhật, Hàn,…. Cơ hội việc làm rộng mở đối với tất cả các bạn sinh viên tốt nghiệp từ ĐH ra. Tại Việt Nam, ĐH Hà Nội là nơi đầu tiên được tiến hành đào tạo tiếng TBN cho sinh viên. Số lượng sinh viên ra trường sau hai khóa đào tạo tại trường đều có công việc 100% với thu nhập gấp 2-4,5 lần sinh viên tốt nghiệp tiếng Anh. Những nơi mà sinh viên tốt nghiệp ĐH khoa TBN có thể xin làm là văn phòng đối ngoại của các tập đoàn lớn, tổ chức phi chính phủ Châu Âu, Philipin, Singapore… nơi rất nhiều nhà đầu tư Châu Âu, Châu Mỹ đang đầu tư và thịnh vượng. Sắp tới, Việt Nam và TBN đang xúc tiến một số dự án về lĩnh vực du lịch, năng lượng, công nghệ… và điều này hứa hẹn những cơ hội việc làm tốt cho những sinh viên học tập từ TBN trở về.